Mười Ba Điều Cần Tránh Khi Thay Đổi Thói Quen

“Thói quen là thói quen, và chẳng ai có thể quẳng nó đi dễ dàng được, nhưng có thể phỉnh nó xuống thang từng bước từng bước một.” – Mark Twain

Bài viết của Leo Babauta.

Tôi đã học được nhiều về thay đổi thói quen trong 2 năm rưỡi vừa qua, từ cai thuốc lá đến tập chạy rồi LXV (Làm Xong Việc) rồi ăn chay rồi dậy sớm vv. và v.v… Tất nhiên tôi có thể kể thêm nhưng bạn có bức tranh toàn cảnh rồi đấy.

Tôi không chỉ học được nhều về những điều bạn nên làm khi thay đổi thói quen, mà thông qua những thất bại của mình, tôi đã học được những điều không nên làm.

Tin tôi đi, tôi đã thất bại nhiều lần lắm.

Tôi thấy thất bại cũng quan trọng chẳng kém gì thành công khi cố học cách cải thiện cuộc sống, được biệt là với chuyện thay đổi thói quen. Đó không phải là một nhiệm vụ dễ dàng, và tôi dám chắc bất cứ ai trong chúng ta cũng đã từng cố từ bỏ cái gì đó rồi thất bại hoặc cố làm điều gì đó tích cực rồi thất bại. Chìa khóa của việc này, tất nhiên, là đừng bỏ cuộc sau thất bại mà hãy lấy lại quyết tâm, phân tích xem cái gì đã sai và tại sao nó sai, rồi lên kế hoạch để lần tới vượt qua được trở ngại đó.

Tôi đã làm điều đó, với hết thất bại này đến thất bại khác, và tôi muốn chia sẻ vài điều tôi đã học được cách tránh khi cố thay đổi một thói quen.

“Động cơ là cái khiến bạn khởi sự. Thói quen là cái giữ bạn tiếp tục.” – Jim Ryun

1. Thay đổi hai hoặc nhiều hơn hai thói quen cùng một lúc. Chúng ta ai cũng từng làm như vậy. Tôi muốn học cách dậy sớm, và muốn bắt đầu tập chạy, và muốn ăn uống lành mạnh hơn, rồi muốn sống có trật tự hơn, rồi còn muốn viết lách hàng ngày… tất cả cùng một lúc! Nhưng bất kể ta có hăng hái đến mức nào với tất cả những mục tiêu này, chỉ cần chọn lấy hai thói quen để thiết lập cùng lúc cũng đã dẫn bản thân đến chỗ thất bại. Tôi đã thử rồi. Rất nhiều lần rồi ấy. Điều ấy đương nhiên là có thể làm được, nhưng không phải dành cho những ai trong chúng ta có khó khăn với việc thay đổi các thói quen (mà tôi nghĩ là hầu như tất cả chúng ta đều bị như vậy). Tôi cứ ước lượng là bạn sẽ tăng gấp ba hay thậm chí gấp bốn lần khả năng thành công nếu bạn tập trung vào mỗi thói quen một lần, và mỗi lần khoảng một tháng. Hãy dành hết tất cả sức lực cho việc thay đổi thói quen đó, và một khi nó trở nên tự động rồi thì sẽ chuyển sang cái kế tiếp. Hãy hạ gục mỗi lần một cái thôi.

2. Không viết hẳn một kế hoạch ra giấy. Thật dễ dàng khi ta thức dậy, nhảy khỏi giường và hét toáng lên “Hôm nay tôi sẽ thay đổi!” Ai trong chúng ta chưa từng làm việc đó? (nói bên lề thôi nhé: nếu bạn không sống một mình, bạn cùng phòng của bạn hoặc các thành viên trong gia đình có thể không khoái nghe bạn hét thế đâu). Nhưng chỉ hét lên cho mình nghe, bất kể là thành tiếng hay chỉ thầm trong đầu ta, rằng chúng ta chuẩn bị thay đổi thì không đủ. Bạn phải viết ra mục tiêu của mình. Hãy chọn một ngày để bắt đầu. Chọn cả một hạn kết thúc (30 ngày là một khung thời gian tốt đấy). Hãy viết ra chính xác điều bạn định làm. Viết ra cách bạn chịu trách nhiệm, phần thưởng cho bạn là gì, các trở ngại là gì, nút khởi động của bạn là gì. Tôi sẽ nói rõ thêm bên dưới. Điều chủ yếu là: hãy viết ra giấy và bám sát với kế hoạch ấy (đừng lưu kế hoạch của bạn vào cặp, nó sẽ chất đống ở đó thôi!)

3. Cam kết nửa vời. Tôi đã làm điều này với mình một vài lần: Tôi nói “Mình nghĩ là mình sẽ cai thuốc lá hôm nay”. Rồi tôi quẳng bao thuốc của mình đi. Rồi tôi cứ như thế lâu hết mức có thể (thường được khoảng một nửa ngày!) rồi lại chịu thua và đi mua bao thuốc khác. Tôi cũng cảm thấy tội lỗi một thoáng cho đến khi tôi lại cam kết nửa vời là tôi sẽ bỏ thuốc lá lần nữa. Việc ấy không có tác dụng đâu. Bạn phải cam kết Toàn Diện. Nghĩa là bạn phải nói cho cả thế giới biết về việc ấy. Nghiêm túc đấy – hãy viết nó trên blog của bạn, bảo với gia đình bạn, bạn bè, đồng nghiệp, người bán hàng, bảo cái gã học cùng phổ thông bạn tình cờ chạm trán ở siêu thị mà bạn gọi là “ông bạn” vì bạn quên béng mất tên hắn rồi. Bảo càng nhiều người càng tốt. Hãy công bố toàn bộ kế hoạch của bạn. Hãy dán một tờ nhắc nhở lên bàn làm việc và trên cửa tủ lạnh. Hãy nghiêm trang hứa với các con bạn (cái vụ này có tác dụng với tôi khi cai thuốc đấy).

4. Không có hỗ trợ. Sẽ có những lúc bạn nản chí, chuyện ấy xảy ra luôn với hầu hết mọi người. Bạn sẽ tìm đến ai khi bạn cần sự động viên? Nếu bạn không có lời đáp thỏa đáng cho câu hỏi này thì bạn cần phải nghĩ thật kỹ vào. Nếu bạn có một người đáng kể rồi thì đó là lựa chọn tốt, nhưng hãy có nhiều hơn một người hỗ trợ bạn nhé. Có thể đó là mẹ bạn, chị em gái bạn, bạn thân nhất của bạn, sếp của bạn. Có thể đó là một người bạn qua mạng hoặc ba người càng tốt. Vẫn chưa tốt bằng tham gia một nhóm tương trợ hoặc một diễn đàn trên mạng có đầy những người đang làm điều tương tự với bạn. Hãy cam kết với họ, và hãy nhờ họ giúp bạn vào những thời khắc cam go. Hãy hứa gọi cho họ khi bạn gặp trở ngại. Hãy nhét điều này vào kế hoạch trên giấy của bạn.

5. Không suy nghĩ kỹ về động cơ của bạn. Theo kinh nghiệm của tôi, cái mọi người gọi là tự chủ thì tôi gọi là động cơ. Tại sao bạn đủ tự chủ để làm một việc gì đó? Bởi vì bạn có động cơ đúng đắn. Khi bạn mất đi động lực, bạn mất sự tự chủ. Trước khi bạn bắt đầu thay đổi thói quen, hãy nghĩ kỹ về các động cơ của bạn. Tại sao bạn làm việc này? Cái gì sẽ giữ bạn tiếp tục khi bạn quên mất các lý do của mình? Cam kết công khai là một động lực lớn, đương nhiên, nhưng bạn cũng phải có những động lực bên trong nữa. Hãy viết những điều này vào kế hoạch của bạn.

6. Không nhận ra các trở ngại. Mỗi quá trình thay đổi thói quen là một con đường mấp mô đầy chướng ngại vật. Không may là khi ta húc phải một vài cái trong số chướng ngại đó, ta thường bỏ cuộc. Hoặc ta sẽ cố làm lại, nhưng cứ húc đi húc lại vào những chướng ngại tương tự với kết quả tương tự. Thay vì như vậy, hãy nghĩ thật kỹ, và lường trước các trở ngại. Nếu bạn đã từng thất bại, hãy nghĩ về những trở ngại khiến bạn dừng bước. Nếu bạn chưa bao giờ thử thay đổi thói quen này, hãy tìm kiếm thông tin và đọc về những người đã thành công hay thất bại khi làm điều tương tự và tìm xem bạn có thể phải đối mặt với những trở ngại nào. Sau đó lập một kế hoạch về những điều bạn sẽ làm khi bạn đối mặt với chúng. Ví dụ, tôi từng rất vất vả với việc giữ mồm giữ miệng khi đi ăn quán. Tôi sẽ làm gì khi tôi đi quán? Các chiến lược của tôi là gì? Tôi phải nghĩ những điều này trước khi thực sự đi ăn, bởi  khi ham muốn nổi lên mà bạn lại chưa có kế hoạch nào cả thì đã quá muộn rồi.

7. Không ghi chép lại tiến bộ của bạn. Bạn có thể thay đổi thói quen mà không cần phải phải ghi chép gì cả, nhưng một bản ghi chép sẽ tăng các cơ hội thành công của bạn – vậy tại sao bạn lại không làm việc đó chứ? Mọi thứ đã đủ khó rồi tội gì không sử dụng hết những công cụ sẵn trong tầm tay. Một bản ghi chép giúp bạn thành công bởi nó nhắc nhở bạn kiên định. Nó giữ cho bạn nhận thức rõ về điều bạn đang thực sự làm. Nó thúc đẩy bạn vì bạn muốn viết những điều tốt đẹp vào bản ghi chép đó. Nó giúp bạn luôn chịu trách nhiệm với những người bạn đã cam kết với.

8. Không có trách nhiệm gì cả. Nói về việc chịu trách nhiệm, đó là nửa thứ hai của sự cam kết công khai cực kỳ quan trọng. Thông báo long trọng trên blog mà không theo sát nó thì thật không đủ. Ví dụ,  trước đây tôi thông báo với tất cả các bạn các kế hoạch của tôi để cơ thể được gọn gàng… nhưng tôi cũng tạo một blog luyện tập nhỏ và nó giúp tôi chịu trách nhiệm. Tôi báo cáo tiến bộ của tôi hàng ngày, bất kể tôi thành công hay thất bại. Cho dù bạn không có blog, bạn phải thiết lập một hệ thống để bạn vẫn chịu trách nhiệm – có thể bạn dán ghi chép của bạn ở nơi làm việc, hoặc gửi thư nói về tiến bộ của bạn cho mọi người, hoặc là gặp họ trực tiếp hàng ngày mà nói.

9. Không biết các nút khởi động của mình. Đây là một chìa khóa quan trọng trong việc thay đổi thói quen. Mỗi thói quen có ít nhất một nút khởi động – một sự việc luôn đi trước thói quen đó. Một vài thói quen có nhiều hơn một nút khởi động – ví dụ, khi tôi còn hút thuốc lá, các nút khởi động của tôi bao gồm thức dậy, ăn, tình dục, những lúc căng thẳng, đi uống, v.v… Mỗi lần những việc này diễn ra, mười phần chắc chín là tôi hút thuốc, nếu không thì cũng bị ham muốn hút thuốc giày vò kinh khủng. Sự kết nối giữa thói quen và nút khởi động càng ổn định bao nhiêu, thói quen càng mạnh mẽ bấy nhiêu. Thế cho nên khi bạn muốn bẻ gãy một thói quen, bạn phải biết tất cả các nút khởi động của nó (hãy ghi chép lại trong vài ngày) rồi tạo ra một thói quen tích cực để thay thế thói quen tiêu cực đối với mỗi nút khởi động. Ví dụ tôi dùng việc tập chạy thay thế cho hút thuốc khi tôi bị căng thẳng. Đối với những thay đổi thói quen tích cực, ví dụ như tập thể dục, bạn cần một nút khởi động sẽ xảy ra hàng ngày (hoặc thường xuyên nhất ở mức có thể). Để tập thể dục, bạn có thể tập ngay sau ly cà phê sáng (nếu bạn đã uống cà phê hàng ngày vào một giờ nhất định) hoặc ngay sau giờ làm việc nếu bạn đi làm về vào một giờ ổn định mỗi ngày. Hãy viết các nút khởi động vào kế hoạch của bạn, và hãy kiên định với chúng – khi sự việc làm nút khởi động xảy ra, hãy thực hiện thói quen ngay lập tức, lần nào cũng vậy. Bạn mà kém kiên định với các nút khởi động chừng nào thì thói quen của bạn sẽ yếu ớt chừng nấy.

10. Không tìm đọc gì cả. Cứ mỗi lần thay đổi thói quen, tôi lại thấy việc đọc càng nhiều càng tốt về thói quen ấy cực kỳ quan trọng, cả trước khi bạn định thay đổi lẫn trong quá trình thay đổi. Tôi sẽ tiến hành nghiên cứu để tìm ra các chiến lược dẫn đến thành công, các trở ngại tiềm ẩn, các công cụ tốt sẽ giúp tôi thành công. Và tôi sẽ tiếp tục đọc về nó trong suốt quá trình thay đổi thói quen – blog, tạp chí, sách, diễn đàn, các câu chuyện thành công – để tự thúc đẩy mình.

11. Mất tập trung quá sớm. Thường thì chúng ta bắt đầu thay đổi một thói quen và trong vòng 1 hay 2 tuần lễ đầu lại chuyển sự chú ý của mình sang thứ gì đó khác. Chà, thói quen có lẽ vẫn chưa bám rễ đủ sâu vào lúc đó và thế là ta đã phí phạm thời gian cố hình thành một thói quen mới rồi lại bỏ rơi nó trước khi nó trở thành tự động. Thay vì như vậy, hãy gắn chặt với thói quen này ít nhất trong 30 ngày, và càng ổn định càng tốt.

12. Không kiên định. Tôi đã đề cập đến điều này một vài lần rồi nhưng vẫn phải nói lại vì nó quan trọng lắm. Nếu bạn gắn cho một thói quen một nút khởi động, bạn phải thực hiện thói quen đó ngay lập tức mỗi lần hành động được coi là nút khởi động xảy ra. Nếu bạn lúc làm thế, lúc không, bạn sẽ không có thói quen bạn muốn đâu. Nếu có thể hãy cố không bỏ lỡ một lần nào cả, bởi lẽ một khi bạn bỏ lỡ một lần, bạn sẽ bị cám dỗ để lỡ thêm lần nữa, rồi một lần thứ ba, và rồi bạn sẽ chẳng có gì cả.

13. Bỏ cuộc sau khi thất bại. Tuy vậy, nếu bạn bị lỡ một lần, hoặc hai hay thậm chí ba lần, đừng bỏ cuộc nhé. Đơn giản hãy tìm hiểu tại sao bạn lại để lỡ, và lên kế hoạch đánh bại trở ngại ấy trong lần tiếp theo. Rồi từ đó trở đi hãy kiên định hết mức có thể, cho đến khi thói quen ăn sâu bám rễ được. Nếu bạn bỏ cuộc, bạn đã để thất bại hạ gục bạn. Nhưng nếu bạn lấy lại quyết tâm, và học hỏi từ thất bại của mình thì khi ấy thất bại sẽ trở thành một điều tích cực giúp bạn thành công. Như trước đây tôi đã từng nói, tôi coi thất bại là bàn đạp dẫn tới thành công.

Chúng ta là chính những gì chúng ta làm đi làm lại. Bởi vậy, sự xuất sắc không phải là một hành động mà là một thói quen.” – Aristotle

(Dịch, nguồn: trang zenhabits.net)

Xin lỗi vì đã bắt bạn đọc một bài quá dài. Tôi chỉ nghĩ nếu cắt ra làm 2 lần đăng bạn có thể còn bực mình hơn 🙂

Advertisements

5 thoughts on “Mười Ba Điều Cần Tránh Khi Thay Đổi Thói Quen

  1. cám ơn bạn đã dịch bài này, mình thấy rất hay và ý nghĩa, đọc và ngẫm mới thấy có mình trong đó, những sai lầm khi cố gắng thay đổi

    • Đọc và nhận biết là bước đầu tiên, bước tiếp theo là khắc phục. Kinh nghiệm của mình là có khi đang tập trung khắc phục sai lầm này lại mắc phải sai lầm khác. Lại phải đọc lại và làm lại từ đầu. Nhưng những việc ấy chẳng phải vô ích, chính quá trình làm đi làm lại đẩy mình lên 1 mức độ cao hơn. Sự thay đổi thường nhỏ thôi, nhỏ và và tinh tế đến mức nhiều khi chính bản thân mình không nhận ra, phải sau 1 thời gian, làm phép so sánh với mình trong quá khứ mới nhận ra mình đã thay đổi nhiều chừng nào. Cần nhất là kiên tâm bạn nhé. Chúc bạn thành công!

Trả lời

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Đăng xuất / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Đăng xuất / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Đăng xuất / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Đăng xuất / Thay đổi )

Connecting to %s